Een lening is pas zakelijk als het dossier klopt

Ronald Blaak van de
6 dagen geleden
6 minuten om te lezen

In de praktijk worden bedragen nog te vaak onder de noemer “lening” weggeboekt, terwijl het dossier half af is of helemaal ontbreekt. Dan gaat het om geen overeenkomst, geen aflossingsschema, te lage rente, vage zekerheden of zekerheden die nooit echt zijn gevestigd. Dat lijkt werkbaar zolang iedereen meewerkt, maar juist bij controle, betalingsproblemen of een conflict blijkt hoe duur een “goedbedoelde lening” kan worden. De Belastingdienst kijkt daarbij niet alleen naar het label, maar naar de voorwaarden, de uitvoering en de vraag of u dit onder dezelfde omstandigheden ook met een onafhankelijke derde zou doen.

In 3 regels

Een overboeking wordt niet vanzelf een goed gedocumenteerde lening; een schriftelijke overeenkomst met rente, looptijd, aflossing en gevolgen bij wanbetaling hoort vóór uitbetaling klaar te zijn.
Zekerheden helpen alleen als ze voldoende waarde hebben én echt zijn gevestigd; een positieve/negatieve hypotheekverklaring is volgens de Belastingdienst meestal niet genoeg.
Bij leningen aan dga’s, aandeelhouders, familie of gelieerde bv’s kijkt de fiscus scherp naar de zakelijkheid; bovenmatige schulden aan de eigen bv kunnen bovendien box 2 raken.

Voor wie is dit relevant?

Voor dga’s, aandeelhouders, bestuurders, familiebedrijven en mkb-ondernemers die geld uitlenen vanuit de onderneming of privé aan een onderneming. Ook relevant voor finance, administratie en fiscalisten die meerdere leningen, rekening-courantverhoudingen of zekerheidsdocumenten moeten bewaken.

In één oogopslag

De Belastingdienst adviseert een schriftelijke leningsovereenkomst met in elk geval bedrag, looptijd, terugbetalingswijze, rente, renteberekening, zekerheden en gevolgen bij niet-nakomen. Het is gebruikelijk dat die overeenkomst is getekend vóórdat het geld wordt verstrekt.
Een lening aan een dga of gelieerde partij moet aan zakelijke voorwaarden voldoen: schriftelijk vastgelegd, met terugbetaalafspraken, voldoende zekerheden, zakelijke rente en een toets of de bv dit ook aan een derde zou doen.
Een aflossingsvrije lening vraagt extra voorwaarden: rente in termijnen, een hogere rente dan bij annuïtair/lineair aflossen en zwaardere zekerheden.
Pandrecht kan op inventaris, voorraden, bedrijfsauto’s, vorderingen en aandelen. Sinds 1 juli 2025 mogen openstaande rekeningen niet meer contractueel aan verpanding worden onttrokken; sinds 1 oktober 2025 zijn ook oude verpandingsverboden ongeldig.
Een hypotheekrecht geeft pas echt voorrang als het ook als hypothecaire zekerheid is gevestigd en in het hypotheekregister zichtbaar is; de rangorde volgt uit de inschrijving.
Een rekening-courant is geen vrijbrief voor grotere of langlopende opnames. Bij bedragen boven € 17.500 of een langlopende opname is sprake van een lening met zakelijke voorwaarden.
Onzakelijk handelen of het niet naleven van de afspraken kan ertoe leiden dat de Belastingdienst de lening geheel of gedeeltelijk als een definitieve betaling aan de dga behandelt.

Wat betekent dit praktisch voor ondernemers en bestuurders?

1. Begin niet met betalen, maar met vastleggen

Het grootste probleem in de praktijk is niet dat er géén bedoeling was om terug te betalen, maar dat die bedoeling nergens hard is vastgelegd. De Belastingdienst noemt precies wat in een leningsovereenkomst moet staan: wie de partijen zijn, welk bedrag wordt geleend, hoe en wanneer wordt terugbetaald, welke rente geldt, welke zekerheid wordt gegeven en wat er gebeurt als de afspraken niet worden nagekomen. Dat is geen formaliteit. Juist bij meerdere deelbetalingen of “tijdelijke voorschotten” ontstaat anders een dossier waarin achteraf moet worden uitgelegd wat nu eigenlijk de bedoeling was.

2. Zekerheden zijn pas nuttig als ze echt bestaan

Veel dossiers noemen wel “zekerheid”, maar bedoelen feitelijk alleen een morele afspraak. Dat is te dun. De Belastingdienst is hier concreet: de zekerheid moet een duidelijke waarde hebben. Bij hogere of risicovolle leningen noemt de Belastingdienst hypothecaire zekerheid passend, juist omdat die wordt ingeschreven en daarmee voorrang kan geven. Tegelijk waarschuwt diezelfde Belastingdienst dat een positieve/negatieve hypotheekverklaring doorgaans geen volwaardige zekerheid is, omdat die niet in het hypotheekregister wordt ingeschreven en geen voorrang geeft.

Voor roerende zaken en vorderingen ligt het accent op pandrecht. Ondernemersplein noemt inventaris, voorraden, bedrijfsauto’s, vorderingen en aandelen expliciet als mogelijke objecten voor verpanding. Wordt een stil pandrecht via een onderhandse akte gevestigd, dan moet die akte worden geregistreerd op de manier die de wet voorschrijft. Belangrijk detail: de Belastingdienst registreert zulke akten wel, maar bewaart géén kopieën of afschriften. Registratie is dus niet hetzelfde als archivering; uw eigen dossier moet zelfstandig compleet blijven.

3. De zakelijke toets is het echte kantelpunt

Bij gelieerde partijen is “goed bedoeld” fiscaal geen maatstaf. De Belastingdienst toetst of de bv dezelfde lening onder dezelfde voorwaarden ook aan een onafhankelijke derde zou hebben verstrekt. Daarbij kijkt de fiscus naar schriftelijke vastlegging, aflossing, rente, zekerheden en ook naar de vraag of de bv zélf na uitlening aan haar verplichtingen kan blijven voldoen, zoals huur, loon, andere leningen en pensioen- of lijfrentetermijnen. Dat laatste wordt vaak vergeten: een lening kan op papier kloppen, maar toch onzakelijk zijn als u te veel liquiditeit uit de onderneming trekt.

Dit speelt niet alleen bij de dga. Ondernemersplein waarschuwt bij onderhandse leningen van familie of vrienden dat een te lage of renteloze lening kan doorschuiven naar de schenkingssfeer. De Kennisgroepen van de Belastingdienst gaan nog verder: bij een onzakelijke lening tussen bv’s, ingegeven door de relatie tussen aandeelhouders, kan de bevoordeling fiscaal als gift worden bekeken op aandeelhoudersniveau. Dat maakt de lening niet civielrechtelijk ongeldig, maar wel fiscaal veel gevoeliger dan veel ondernemers denken.

4. Na de uitbetaling begint het echte werk

Een keurige overeenkomst helpt weinig als rente en aflossing daarna niet worden uitgevoerd. De Belastingdienst zegt expliciet dat onzakelijk handelen ook ontstaat wanneer de afspraken wel zijn gemaakt, maar vervolgens niet worden nagekomen. Hoe verder u afwijkt, hoe groter de kans dat de lening geheel of gedeeltelijk als betaling aan de dga wordt gezien. Daarnaast geldt voor dga’s nog een aparte fiscale grens: op 31 december telt de Belastingdienst schulden aan de eigen bv in beginsel samen, en boven € 500.000 kan het meerdere als inkomen uit aanmerkelijk belang worden belast. De uitzondering voor eigenwoningschulden geldt alleen als er daadwerkelijk een recht van hypotheek ten gunste van de bv bestaat. Een vordering van de dga op de bv wordt daarbij niet weggestreept tegen de schuld.

Actieplan (stappen 1 t/m 10)

Maak per lening een apart dossier en laat losse overboekingen niet vanzelf opgaan in een vage rekening-courant.
Leg vóór uitbetaling de leningsovereenkomst schriftelijk vast.
Neem in die overeenkomst minimaal bedrag, looptijd, aflossing, rente, zekerheden en wanprestatieclausules op.
Toets of u dezelfde voorwaarden ook aan een onafhankelijke derde zou bieden.
Beoordeel of de bv na uitlening nog aan loon-, huur-, financierings- en andere verplichtingen kan voldoen.
Vestig zekerheden echt: pandrecht, hypotheek of borgtocht, niet alleen een intentie.
Registreer een onderhandse pandakte waar dat nodig is, maar bewaar zelf altijd het volledige ondertekende dossier. De Belastingdienst bewaart geen kopieën.
Controleer bij dga-leningen jaarlijks per 31 december of de € 500.000-grens in zicht komt.
Monitor rente en aflossing actief; een lening ontspoort vaak pas ná de ondertekening.
Twijfelt u over de zakelijkheid? Vraag dan met een volledig feitenoverzicht en een kopie van de overeenkomst om beoordeling bij uw belastingkantoor.

Checklist (1 minuut)

Er is per lening een volledig en ondertekend dossier.
De overeenkomst is getekend vóór uitbetaling.
Rente, looptijd en aflossing zijn concreet vastgelegd.
De zakelijke toets is expliciet gemaakt.
De bv houdt na uitlening voldoende liquiditeit over.
Zekerheden hebben aantoonbare waarde.
Pand- of hypotheekrechten zijn ook echt gevestigd en waar nodig geregistreerd.
Het dossier bevat eigen kopieën van alle akten en bijlagen.
Rente en aflossing worden feitelijk uitgevoerd.
Dga-schulden worden jaarlijks op 31 december getoetst.

Kader: belangrijkste data, bedragen en aandachtspunten

31 december van elk jaar — peildatum voor de toets op bovenmatige schulden aan de eigen bv; status per 16 april 2026 blijft de drempel € 500.000.
Vóór uitbetaling — gebruikelijk moment om de leningsovereenkomst te ondertekenen.
Sinds 1 juli 2025 — nieuwe openstaande rekeningen mogen niet meer contractueel van verpanding worden uitgesloten.
Sinds 1 oktober 2025 — ook eerder afgesproken verpandingsverboden voor openstaande rekeningen zijn ongeldig.
Binnen 8 weken — termijn die de Belastingdienst noemt voor een schriftelijke beoordeling als u een volledig verzoek met feiten en overeenkomst indient.

Bronnen

Belastingdienst — Een leningsovereenkomst maken.
Belastingdienst — Zakelijke voorwaarden.
Belastingdienst — Afspraken over terugbetalen van de lening.
Belastingdienst — Een zakelijke rente bepalen.
Belastingdienst — Een zekerheid stellen en Eisen aan een zekerheid.
Belastingdienst — Positieve/negatieve hypotheekverklaring.
Belastingdienst — Excessief lenen van bv beperkt vanaf 2023.
Belastingdienst — Gevolgen onzakelijk handelen.
Belastingdienst — Ik wil een onderhandse akte laten registreren.
Ondernemersplein — Pandrecht geven aan uw bank of geldschieter.
Ondernemersplein — Geld lenen van familie of vrienden.
Ondernemersplein — Rangorde schuldeisers.
Kadaster — Hypotheekregister: hypotheekhouder en beslag.
Kennisgroepen Belastingdienst — Onttrekking na moment geldverstrekking en Gift, bevoordeling bij verstrekken onzakelijke lening aan een bv.

Dit artikel is praktische duiding en geen juridisch of fiscaal advies.

CTA

Wilt u weten of uw leningdossier echt klopt vóórdat de Belastingdienst, een curator of een mede-aandeelhouder dat voor u doet? Laat Blaak Administratie uw overeenkomst, zekerheden, registratie en zakelijke onderbouwing vooraf toetsen. Gepubliceerd op 24 april 2026 Auteur: Roy van de Blaak Tags: DGA • MKB • Finance • Administratie • Bestuur